Delhi Fateh Diwas : Sikh History

इसे हिंदी में पढ़ें

ਲਾਲ ਕਿਲੇ ਤੇ ਕੇਸਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਝੂਲਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ

ਦਿੱਲੀ ਫਤਿਹ ਦਿਵਸ

ਇਹ ਸੰਨ 1783 ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਮੁਗਲ ਰਾਜੇ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਦਿੱਲੀ ਜਿੱਤੀ। 11 ਮਾਰਚ 1783 ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਵਧੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਕੇਸਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਲਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 9 ਮਹੀਨੇ ਤਕ ਦਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਕਾਬਜ ਰਿਹਾ। ਸਾਰੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਫਤਹਿ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਨਮੋਲ ਵਚਨ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਐਥੇ ਕਲਿਕ ਕਰੋ ਜੀ 

ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1730 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਝਬਾਲ ਕਲਾਂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਇਕ ਢਿੱਲੋਂ ਜੱਟ ਪਰਿਵਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੇ 1580 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖੀ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ 8 ਜਨਵਰੀ, 1774 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਤੱਕ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਆਪਣੇ ਕਬਜੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਦੂਜਾ ਹਮਲਾ 17 ਜੁਲਾਈ 1775 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਗੰਜ ਅਤੇ ਜੈ ਸਿੰਘਪੁਰਾ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ।

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੜਾਈ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇ ਦੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਘਾਟ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਫਤਹਿ ਵੱਲ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕੇ ਰਖਿਆ, ਪਰ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹਾ ਫਤਿਹ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਾ ਦਾ ਅੰਤਮ ਟੀਚਾ ਸੀ। 11 ਮਾਰਚ 1783 ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ-ਏ-ਆਮ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਿਥੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ- II ਬੈਠਾ ਸੀ।

ਨਵੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰਿੰਗਟੋਨਾਂ ਡਾਉਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਇਥੇ ਕਲਿਕ ਕਰੋ ਜੀ

ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ-II ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਗੁਰੂਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਰਾਜਾ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਬਾਲਾ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਮਜਨੂ ਕਾ ਟੀਲਾ, ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਮੋਤੀ ਬਾਗ, ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਉਸਾਰੇ ਗਏ ਗੁਰੂਘਰਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ  –

• ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇਵੀ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਤੇਲੀਵਾੜਾ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਥੇ ਰਹੇ ਸਨ।
• ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੰਗਲੇ ਵਿਚ ਠਹਿਰੇ ਸਨ।
• ਜਮਨਾ ਕਿਨਾਰੇ ਚਾਰ ਮਕਬਰੇ ਬਣਵਾਏ ਗਏ ਸਨ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੋਦ ਲਏ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਇਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
• ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬਗੰਜ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸਿਰ ਰਹਿਤ ਦੇਹ ਦਾ ਲਾਖੀ ਬਨਜਾਰਾ ਦੁਆਰਾ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
• ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸੀਸਗੰਜ ਜਿਥੇ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
• ਮਜਨੂੰ ਕਾ ਟੀਲਾ ਵਿਖੇ ਇਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਠਹਿਰੇ ਸਨ।
• ਸੱਤਵੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੋਤੀ ਬਾਗ ਵਿਖੇ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਨਵੰਬਰ, 1783 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਪਰ ਅੱਜ ਵੀ ਦਿੱਲੀ ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿੱਥੇ ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ 30,000 ਸਿੰਘਾ ਅਤੇ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਰੁਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਤੀਸ ਹਜ਼ਾਰੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਥੇ ਹੁਣ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਛੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤਾਂ ਲਗਦੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਮੁਗਲ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ-II ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਦਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਫਾਟਕ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਰਾਸ਼ਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਬੰਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਣ। ਕੁਝ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਇਕ ਦਿਨ ਮਿਸਤਰੀ ਮਿਲ ਗਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਕਿਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿਲੇ ਦੀ ਕੰਧ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਥੋਥੀ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ ਪਰ ਬਾਹਰੀ ਸਥਿਤੀ ਬਰਕਰਾਰ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਉਸ ਮਿਸਤਰੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਉਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਮੋਟੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਨਾਲ ਕੰਧ ਤੋੜ ਕੇ ਕਿਲੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਹੁਣ ਮੋਰੀ ਗੇਟ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਅੰਤਰ-ਰਾਜ ਬੱਸ ਟਰਮਿਨਸ (ਆਈਐਸਬੀਟੀ) ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਮਠਿਆਈਆਂ ਵੰਡੀਆਂ ਸਨ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਹੁਣ ਮਿਠਾਈ ਪੁਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅੱਜ ਲੋੜ ਹੈ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਣਮੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਿ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਚਲ ਸਕੇ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪੁਰਖੇ ਕਿੰਨੇ ਬਹਾਦੁਰ ਸਨ ਅਤੇ ਮੁਸਕਿਲ ਭਰੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਆਓ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਪਨੀਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀਏ।

Waheguru Ji Ka Khalsa Waheguru Ji Ki Fateh
– Bhull Chuk Baksh Deni Ji –

List of dates and events celebrated by Sikhs.

Delhi Fateh Diwas : Sikh History

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ ਜੀ

लाल किले पर केसरी निशान साहिब फहराने का प्रतीक

दिल्ली फतह दिवस

यह साल 1783 का समय था जब सिक्ख कमाण्‍डर बाबा बघेल सिंह जी ने मुग़ल बादशाह शाह आलम-II से दिल्‍ली वापस जीत ली। 11 मार्च 1783 को सिक्ख फ़ौज घोड़ों, हाथियों और बहादुरी के साथ दिल्ली की तरफ बढ़ी और लाल किले पर कौम का केसरी निशान साहिब लहरा दिया तथा 9 महीने तक दिल्ली पर सिक्खों का राज रहा। सारी सिक्ख कौम की तरफ से इस दिन को फ़तह दिवस के तौर पर मनाया जाता है।

बाबा बघेल सिंह जी का जन्म 1730 को गाँव झबाल कलाँ, अमृतसर में एक ढिल्लों जाट परिवार में हुआ था और उसके पुरखों ने 1580 के दशक में गुरू अरजन देव जी से सिक्खी धारण कर ली थी। बाबा बघेल सिंह जी ने पहले 8 जनवरी, 1774 को दिल्ली पर हमला किया और शाहदरा तक का इलाका अपने कब्ज़े में ले लिया। दूसरा हमला 17 जुलाई 1775 को किया गया, जिसमें सिक्खों ने वर्तमान समय के पहाड़गंज और जय सिंघपुरा के आस-पास के क्षेत्र को अपने कब्ज़े में कर लिया।

नयी धार्मिक रिंगटोन डाउनलोड करने के लिए यहाँ क्लिक करें

ज़्यादातर लड़ाई वर्तमान समय की नई दिल्ली वाली जगह पर ही हुई थी। हालाँकि स्पलाई की कमी ने सिक्खों को अस्‍थाई तौर पर अपनी फ़तह की तरफ बढ़ने से रोके रखा, लेकिन लाल किला फतह करना सिक्खों का अंतिम लक्ष्य था। 11 मार्च 1783 को सिक्ख लाल किले में दाख़िल हो गए और दीवान-ऐ-आम पर कब्ज़ा कर लिया जहाँ मुग़ल बादशाह शाह आलम-II बैठा था।

बादशाह शाह आलम-II ने सिक्खों के साथ संधि की पेशकश की और उनकी शर्तों को स्वीकार कर लिया, जिसमें सिक्ख ऐतिहासिक स्थानों पर गुरुद्वारा साहिबों का निर्माण भी शामिल था। गुरुद्वारा शीशगंज साहब, जहाँ गुरू तेग़ बहादुर जी को मुग़ल बादशाह औरंगजेब के आदेशों पर शहीद किया गया था और गुरुद्वारा रकाब गंज साहब जहाँ गुरू जी की शीश विहीन देह का अंतिम संस्कार किया गया था। इसके अलावा गुरुद्वारा बंगला साहब, गुरुद्वारा  बाला साहब, गुरुद्वारा मजनूं का टीला, गुरुद्वारा मोती बाग, गुरुद्वारा माता सुन्दरी और गुरुद्वारा बाबा बन्दा सिंह बहादुर की स्थापना का सेहरा भी बाबा बघेल सिंह के सिर बांधा जाता है।

बाबा जी द्वारा बनवाए गए गुरूद्वारों का इतिहास –

• गुरू गोबिन्द सिंह जी की पत्नियाँ, माता सुन्दरी और माता साहब देवी जी की याद में तेलीवाड़ा में गुरुद्वारा क्योंकि कुछ समय के लिए यहाँ रहे थे।
• गुरुद्वारा बंगला साहब जहाँ गुरू हरि क्रिशन जयपुर के महाराजा जय सिंह के बंगले में ठहरे थे।
• यमुना किनारे चार मकबरे बनवाऐ गए थे जहाँ गुरू हरि क्रिशन, माता सुन्दरी, उनके द्वारा गोद लिए गए पुत्र साहिब सिंह तथा माता साहिब कौर का अंतिम संस्कार किया गया था। वहां एक गुरुद्वारा भी बनाया गया था।
• गुरुद्वारा रकाबगंज जहाँ गुरू तेग़ बहादुर जी की सिर विहीन देह का लक्‍खी बनजारे द्वारा अंतिम संस्कार किया गया।
• गुरुद्वारा शीशगंज जहाँ नौवें पातशाह गुरू तेग़ बहादुर जी का सिर कलम किया गया था।
• मजनूं का टीला में एक गुरुद्वारा बनाया गया था जहाँ श्री गुरु नानक देव जी ठहरे थे।
• सातवें गुरुद्वारा मोती बाग़ में बनाया गया था जहाँ गुरू गोबिन्द सिंह जी रहते थे।

इन सभी सात गुरुद्वारों का निर्माण नवंबर 1783 के अंत तक कर दिया गया था। बहुत से लोग नहीं जानते होंगे परन्तु आज भी दिल्ली बाबा बघेल सिंह जी की बहादुरी की गवाही भरती नज़र आती है। वह जगह जहाँ बाबा बघेल सिंह अपने 30000 सिंघ और फ़ौज के साथ दिल्ली में रुक गया था, वह अब तीस हज़ारी के नाम से जाना जाता है। यहाँ अब दिल्ली की छह जिला अदालतें लगती हैं जो कि दिल्ली हाईकोर्ट के अधीन काम करती हैं।

नए धार्मिक मोबाइल वालपेपर डाउनलोड करने के लिए यहाँ क्लिक करें

जब मुग़ल बादशाह शाह आलम -II को पता लग गया कि सिक्ख दिल्ली पर हमला करने की योजना बना रहे हैं, तो उसने लाल किले के सभी दरवाजे बंद करने का आदेश दे दिया, राशन तक पहुँच वाले रास्ते खासतौर पर बंद करवा दिए गए, ताकि सिक्ख भूख तथा राशन की कमी से परेशान होकर वापस लौट जाएँ। इस दौरान कुछ सिक्खों को अचानक एक दिन मिस्त्री मिल गया जिसे किले के अंदर की जानकारी थी, उसने सिक्खों को किले की दीवार के उस हिस्से के बारे में बताया जो अंदर से थोथी हो चूक थी परन्तु बाहरी स्थिति बरकरार थी। सिक्ख फौजें उस मिस्त्री को साथ ले कर उस जगह पर पहुँचे और लकड़ी के मोटे तनों से दीवार तोड़कर किले के अंदर दाख़िल हो गए। इस जगह को अब मोरी गेट के नाम के साथ जाना जाता है, जहाँ अब अंतर राज्‍ययी बस टर्मिनस (आईएसबीटी) बना हुआ है। लाल किला जीतने के बाद सिक्खों ने जहाँ मिठाईयों बांटी थी उस जगह को अब मिठाई वाले पुल के नाम के साथ जाना जाता है।

आज ज़रूरत है हमें अपने गौरवमयी इतिहास की खोज करने कि ताकि हम यह जान सकें कि हमारे पुरखे कितने बहादुर थे और मुश्किलों भरे समय में भी कैसे खुश रहते थे। आइये अपनी नयी पीढ़ी को इस और प्रेरित करें तथा अपने बच्चों को इतिहास और विरासत के साथ जोड़ें।

Waheguru Ji Ka Khalsa Waheguru Ji Ki Fateh
– Bhull Chuk Baksh Deni Ji –

List of dates and events celebrated by Sikhs.